němčina

Nimmersatt

KLAIPĖDA = Memel = Kłajpeda
wg etymologii ludowej można zaryzykować przekład "Chlebojad" (gocko-bałtycka etymologia wg K. Būgi od "klaip+ėda"), acz pewniejsze jest kurońskie pochodzenie nazwy (o Kuronach i językach kurońskich jutro :-).
Niemiecka nazwa MEMEL to Niemen, którego wody uchodzą tu przez Zalew Kuroński do pełnego Bałtyku.

3 tygodnie temu mazurskie odwiedziny w Działdowie (na samym południu byłych Prus Wschodnich), a dziś ich północna rubież;
tuż na północ za Kłajpedą znajduje się bowiem dawny przysiółek graniczny z Kurlandią – NEMIRSETA, którą Niemcy nazwali NIMMERSATT = "żarłok, głodomor", a dzieci niemieckie uwieczniały w wierszyku "Nimmersatt, wo das Reich sein Ende hat" – "… tam, gdzie kończy się Rzesza".

A zatem na byłych krańcach byłej Rzeszy ów przeciekawy – tak jak i Mazury – teren wielowiekowego pogranicza bałtyckich pramieszkańców z nadciągającymi systematycznie z zachodu Niemcami mówiącymi i dolno- i górnoniemiecczyzną, a z południa i wschodu Słowianami (aczkolwiek rosyjskość dotarła tu dopiero w postaci sowieckiej okupacji w roku 1945). Bardzo widać to w architekturze…

Dla Litwinów to kraj również pograniczny i zupełnie wyjątkowy: MAŁA LITWA = Mažoji Lietuva = swoiste alter ego Wielkiego Księstwa: tak protestanckie, jak "Wielka Litwa" katolicka. To tu zaś szczególnie – w Kłajpedzie i w Tylży, oraz po sąsiedzku w Królewcu – drukowano tysiące egzemplarzy książek w języku litewskim, gdy po upadku powstania styczniowego władze carskie wydały w 1865 r. słynny zakaz publikacji litewskich (i łatgalskich) alfabetem łacińskim. Administracyjne przejście na grażdankę (unowocześnioną cyrylicę) miało Litwinów auksztockich, Żmudzinów i Łatgalów odciąć od kontaktów językowo-kulturowych z polskością, katolicyzmem, a z czasem sprawosławić i zruszczyć…
Od czegóż jednak byli Małolitwini (Litwini pruscy)?! Co prawda dla siebie drukowali książki i prasę nieodczytywalną dla swoich katolickich rodaków frakturą (potocznie zwaną "gotykiem"), ale czego się nie robi w warunkach carskiego zakazu?! Drukarnie w płn. Prusach dostosowały się i uruchomiły skutecznie druk antykwą (znaną nam do dziś i często stosowaną łacinką).
Do przemytu zaś tysięcy ich egzemplarzy ruszyli KSIĘGONOSZE (‚knygnešiai‘ – których w 2004 r. uhonorowało UNESCO jako wyjątkowy w historii ludzkości ruch kulturowy, trwający do 1905 r., a zatem 40 lat).
Carski zakaz nie osiągnął swojego skutku – a Litwinom w sumie pomógł w znacznym ustabilizowaniu i wzmocnieniu ortografii i języka literatury.
… i dla literatury litewskiej bardzo ważną była Mała Litwa. Tu działał w XVI w. pastor Martynas Mažvydas – autor pierwszej litewskiej książki wydanej drukiem – "Katechizmu". Małolitwinem był też pastor Kristijonas Donelaitis, który w XVIII w. stał się prekursorem poezji litewskojęzycznej (tworząc m.in. epos "Pory roku = Metai").

Rubriky:němčina

Zanechat odpověď

Vyplňte detaily níže nebo klikněte na ikonu pro přihlášení:

Logo WordPress.com

Komentujete pomocí vašeho WordPress.com účtu. Odhlásit /  Změnit )

Google photo

Komentujete pomocí vašeho Google účtu. Odhlásit /  Změnit )

Twitter picture

Komentujete pomocí vašeho Twitter účtu. Odhlásit /  Změnit )

Facebook photo

Komentujete pomocí vašeho Facebook účtu. Odhlásit /  Změnit )

Připojování k %s