Język czeski, choć bliski polskiemu, kryje w sobie wiele pułapek. Jedną z nich są przedrostki “prze-” i “pro-“, które występują w obu językach, ale nie zawsze pokrywają się znaczeniowo. Ten artykuł ma na celu przybliżyć Polakom subtelne różnice między tymi przedrostkami w języku czeskim.

 

 

Przedrostek “prze-“

W języku czeskim przedrostek “prze-” często odpowiada polskiemu “prze-“, ale ma też szersze zastosowanie. Oznacza on:

• Przechodzenie przez coś lub przemieszczanie się z jednego miejsca do drugiego:
  • přejít (przejść) – przejść przez ulicę, przejść na drugą stronę
  • přeskočit (przeskoczyć) – przeskoczyć przez płot
  • převézt (przewieźć) – przewieźć coś z jednego miejsca do drugiego
• Zmiana stanu lub przemiana:
  • přeměnit (przemienić) – zmienić coś w coś innego
  • převléknout se (przebrać się) – zmienić ubranie
  • překvapit (zaskoczyć) – wywołać zaskoczenie
• Przekroczenie pewnej granicy lub miary:
  • překročit (przekroczyć) – przekroczyć prędkość, przekroczyć granicę
  • přehnat (przesadzić) – przesadzić z czymś, przesadzić z jedzeniem
  • přecenit (przecenić) – przecenić swoje możliwości

Przedrostek “pro-“

Czeski przedrostek “pro-” zazwyczaj odpowiada polskiemu “prze-“, ale jego znaczenie jest bardziej ograniczone. Wyraża on głównie:

• Ruch lub działanie skierowane przez coś lub na wylot:
  • projít (przejść) – przejść przez tunel, przejść przez las
  • prostřelit (przestrzelić) – przestrzelić coś na wylot
  • prokouknout (przejrzeć) – przejrzeć na wylot, zrozumieć coś dokładnie

Zwróć uwagę na różnice!

Istnieją pary czasowników, gdzie wybór przedrostka “prze-” lub “pro-” wpływa na znaczenie słowa. Oto kilka przykładów:

• přejít x projít: “přejít” oznacza przejście z jednego miejsca do drugiego, “projít” oznacza przejście przez coś.
  • Přejdu les. (Przejdę przez las. – po prostu przejdę)
  • Projdu les. (Przejdę przez las. – podkreślając, że np. szukam czegoś)
  • Projdu les do posledního zákoutí. (Przejde las do ostatniego zakątka./Zbadam las do ostatniego zakątka./Przeszukam cały las, każdy zakątek.)
• přečíst x pročíst: “přečíst” oznacza przeczytanie czegoś w całości, “pročíst” oznacza przeczytanie czegoś pobieżnie.
  • Přečetl jsem knihu. (Przeczytałem książkę.)
  • Pročetl jsem knihu. (Przejrzałem książkę.)
• převést x provést: “převést” oznacza przetransportowanie czegoś z jednego miejsca do drugiego, “provést” oznacza przeprowadzenie kogoś przez coś lub oprowadzenie.
  • Převezl jsem zboží do skladu. (Przewiozłem towar do magazynu.)
  • Provedl jsem turisty po mieście. (Oprowadziłem turystów po mieście.)

• Po polsku o Czechach, czeskim. Korepetycje, tłumaczenia - +48 797 387 541